اين روزها، کمتر کسي است که براي يک نامه دوستانه سروکارش به صندوق هاي پست و اداره پست بيفتد. بيشتر مردم و به خصوص جوانان براي نامه هاي صميمانه و دوستانه و حتي رسمي خود از سرويس هاي پست الکترونيک )E- Mail( استفاده مي کنند. اين اواخر، استفاده از پيام کوتاه )SMS( تلفن همراه نيز تا حدي جاي پست الکترونيک را گرفته است. نامه، چه به شکل کاغذي و چه به شکل ديجيتالي، بالاخره متن و ساختاري دارد که از قواعد خاصي پيروي مي کند. در اين نوشته، قصد داريم به برخي از توصيه هاي اسلام درباره نامه نگاري و کيفيت آن اشاره کنيم. (1)
    کاربردهاي نامه:
    به طور کلي نامه ها به دو نوع اداري (رسمي) و دوستانه (غيررسمي) تقسيم مي شوند. انتقال اطلاعات به صورت سريع و ارزان، ابراز دوستي و محبت، بيان توصيه هاي اخلاقي و حتي صله رحم مي تواند به وسيله نامه نگاري انجام شود. نامه هاي حضرت علي (ع) به امام حسن (ع) در نهج البلاغه و امام خميني(ره) به فرزندانشان را مي توان از جمله توصيه نامه هاي اخلاقي نام برد. تبريک ها و تسليت ها، ابراز همدردي و احوالپرسي و صحبت در مورد مناسبت ها و اتفاقات مختلف نيز مي تواند در قالب نامه انجام شود. بعضي از مطالب هستند که به هر دليلي نمي توان آنها را به صورت شفاهي بيان کرد؛ اين مطالب نيز مي توانند در ظرف نامه ارائه شوند. اين نکته نبايد مورد غفلت واقع شود که نامه نگاري نبايد منجر به غيبت، تهمت، هتک حرمت و مزاحمت شود که اگر اين گونه باشد، چنين نامه نگاري حرام خواهد بود.
    چه زماني نامه بنويسيم؟
    همان طور که گفته شد، نامه نويسي زمان مشخصي ندارد؛ اما در بعضي از موارد اهميت خاصي مي يابد. مثلا در شادي ها براي تبريک، در غمها براي ابراز همدردي و تسليت؛ در موفقيتها و در حوادث مختلف زندگي.
    در نامه هاي دوستانه، استفاده از اصل غافلگيري توصيه مي شود. مثلا شما دوستي داريد که مدت مديدي است او را نديده ايد يا تا به حال با او از طريق مکاتبه و نامه نگاري ارتباط نداشته ايد. شما مي توانيد با يک نامه پر از مهر و محبت و هديه اي در کنار آن، وي را لبريز از شادي کرده و نيز به دستورات اسلامي درباره شادکردن مومن عمل نماييد.
    کيفيت نوشتن نامه:
    در نهج البلاغه از علي (ع) مي خوانيم: “رسولک ترجمان عقلک و کتابک ابلغ من ينطق عنک.”: (فرستاده تو بازگوکننده عقل توست و نامه ات گوياترين چيزي است که از تو سخن مي گويد. (2) و نيز امام صادق (ع) مي فرمايند: “نامه انسان دليلي است بر ميزان عقل او و مقدار بصيرت او و فرستاده او نشانه اي است از مقدار فهم و زکاوت او.” (3) همه اين فرمايشات، نشان مي دهد که نامه و مطالبي که در آن نوشته مي شود، اهميت زيادي دارد و بايد در نوشتن آن دقت کرد که به خوبي بتواند منظور و مطلوب نويسنده نامه را بيان کند. در بعضي موارد، گنگ نويسي، موجب برداشت غلط و سوءتفاهم مي شود.
    1- شروع نامه:
    در روايات اسلامي به آغاز هر کاري با “بسم الله الرحمن الرحيم” توصيه شده است و همچنين هنگام روبه روشدن با يکديگر، توصيه به سلام کردن شده ايم. پس بسم الله و سلام در آغاز نامه نبايد فراموش شود. عبارات زينت بخش ديگر نيز مي توانند آغازگر نامه ما باشند.
    2- اختصار در نامه هاي رسمي:
    از تواريخ اسلامي و روايات به خوبي برمي آيد که پيشوايان بزرگ ما هميشه اصرار داشتند، نامه ها را فشرده و مختصر، خالي از حشو و زوائد و کاملا حساب شده بنگارند. (4) در نامه هاي پيامبر اعظم اسلام به سران کشورهاي ديگر، نهايت اختصار رعايت مي شد. البته اين موارد مربوط به نامه هاي رسمي است. در مکتوبات غيررسمي و نامه هاي دوستانه و صميمانه معصومين، مي توان نامه هاي بلند نيز يافت.
    3- صميميت در نامه هاي دوستانه:
    براي افزايش پيوند دوستي بهتر است نامه هاي غيررسمي را با دستخط خودمان بنويسيم. حتي در پست الکترونيک، بهتر است تصوير نامه اي که با دستخط خودمان نوشته شده را بفرستيم. نامه نوشته شده با دست خيلي بهتر از يک نامه تايپ شده مي تواند احساس ما را به مخاطب منتقل کند.
    4- نامه، بيان کننده راز قلب:
    الکتاب ترجمان النيه: (5) نامه شخص بيان کننده راز دل اوست. با توجه به اين سخن علي (ع)، مهمترين مطلب مورد نظر و علاقه را بايد در نامه نوشت. در نامه هاي دوستانه، راز دل ما، محبت ماست که مي خواهيم آن را به طرف مقابل نثار کنيم، پس بايد هر آنچه در قلبمان است را بر صفحه کاغذ جاري کنيم تا طرف مقابل شاد شود!
    5- دقت:
    “هرگاه نامه و کتابي بنويسي، پيش از آنکه آن را ختم کني دوباره در آن نظر کن (و کلمات را به دقت بررسي) زيرا که تو عقل خود را مهر مي زني و ختم مي کني.” (6) پس از رسيدن نامه به دست گيرنده، در صورت وجود اشتباهات احتمالي، ديگر جايي براي اصلاح نامه باقي نمي ماند، پس بايد از همان ابتداي کار، با دقت نامه را قبل از فرستادن، يک بار ديگر بررسي کرده و نواقص احتمالي آن را رفع نماييم.